[ فصل سوم ] سؤالات مربوط به نماز سؤال 58 [ لزوم تأخير انداختن نماز در صورت ندانستن قبله ، عدم اعتبار گفتار صاحب منزل يا گروهى از مسلمانان در بارهء قبله ، راههاى اثبات جهت قبله ] در باب قبله ، در صورت عدم تيسر علم كه به مظنه عمل مىنمايد بايد تأخير نمايد صلاة را تا آخر وقت ، يا نه ؟ و آيا قول صاحب منزل ، يا جمعى از مسلمين از اهل بلد ، در باب قبله آن ، اعتبارى دارد ، يا نه ؟ و مبال و مبرز كه وضع آن بناى مسلمى باشد ، جايز است نشستن در آن به همان وضع ، بدون فحص از قبله به واسطه حمل فعل مسلم بر صحت ، يا نه ؟ جواب : مقتضاى اطلاقات ادله جواز عمل به ظن در صورت عدم امكان علم ، عدم وجوب تأخير است ، اگر چه مقتضاى قاعده ، در ذوى الاعذار با احتمال زوال عذر ، وجوب تأخير است . پس اطلاقات مذكوره ، مخصص قاعده مىباشند . و مع ذلك با امكان حصول علم با تأخير ، أحوط تأخير است . و قول صاحب منزل ، و اهل بلد با عدم افاده ظن در جائى كه وظيفه او عمل به ظن است مشكل است ، پس تعبديت ندارد و در عرض علم نيست ، بلكه نظير سائر ظنون اجتهاديه است - با فرض حصول ظن از آنها - و إلا عمل به آنها نكنند ، خصوصا اگر ظن اجتهادى او ، بر خلاف آنها باشد . و حمل فعل مسلم بر صحت در صورت مذكوره ، وجهى ندارد ، چون عملى نيست كه